Hôm nay 29-10-2026 chúng tôi về đền An Lạc dâng hương Đức Thánh Lác Đỗ Anh Vũ, tại đền An Lạc, Đồng Tiến, Hưng Yên.
Đỗ Anh Vũ thường gọi Việt quốc Lý Thái úy là một vị đại thần nhà Lý. Ông là người tài hoa (giỏi cả nhạc phú, văn thơ), có năng lực trị quốc và quân sự xuất sắc. Khi vua Lý Thần Tông băng hà, Lý Anh Tông lên ngôi khi mới chỉ 2 – 3 tuổi, Đỗ Anh Vũ trở thành Phụ chính đại thần, giữ chức Thái úy nắm toàn bộ binh quyền và triều chính.
Sự quyết đoán và tài cầm quân của ông giúp bảo toàn vương triều nhà Lý không bị sụp đổ trong giai đoạn nhạy cảm khi ngai vàng khuyết người trưởng thành điều hành.
Ông đóng vai trò “lá chắn” giữ vững an ninh cho vương triều nhà Lý trước thù trong giặc ngoài trong giai đoạn ấu chúa lên ngôi. Ngoài văn trị ông còn lập được nhiều võ công hiển hách.
• Phản công sâu vào đất Khmer (Chân Lạp) năm 1136: Tạo nên bước ngoặt cuộc chiến từ thế thủ sang thế công
• Đập tan cuộc nổi dậy của Thân Lợi (1141): Triều đình lâm nguy, Đỗ Anh Vũ được cử làm Nguyên soái đem quân tiễu phạt. Ông bẻ gãy các đạo quân nổi dậy, bắt sống Thân Lợi mang về kinh thành, dập tắt hoàn toàn nguy cơ lật đổ vương triều.
• Dẹp loạn biên thùy (1137): Ông còn có công lao bình định cuộc nổi loạn của người mang Sơn Liêu, giữ vững sự ổn định ở vùng biên ải phía Bắc.
Dưới triều Lý (1009 – 1225), nước Đại Việt nhỏ bé có biên giới tiếp giáp ba quốc gia thù địch. Nước Tống ở phía bắc, Champa phía nam và Khmer phía tây.
Đế quốc Khmer đạt đỉnh cao quyền lực dưới sự trị vì của vua Suryavarman II (người xây dựng Angkor Wat). Lãnh thổ đế quốc trải dài từ miền Nam Việt Nam ngày nay, ngược lên phía bắc đến biên giới Lào, sang phía tây bao gồm phần lớn Thái Lan và vươn tới bán đảo Malay.
Với tham vọng bá chủ Đông Nam Á, ông đã phát động ít nhất 5 cuộc viễn chinh lớn nhắm vào bờ cõi Đại Việt.
• Năm 1128: Ngay sau khi vua Lý Nhân Tông băng hà, Suryavarman II đem 2 vạn quân đánh vào tiền biên Nghệ An nhưng bị tướng Lý Công Bình đánh bại tại Ba Đầu. Cùng năm, Khmer tiếp tục cho hơn 700 chiến thuyền quấy phá ven biển và tiếp tục bị đẩy lùi.
• Năm 1132: Khmer và Champa thành lập liên minh tấn công Nghệ An. Thái úy Dương Anh Nhĩ của nhà Lý đã bẻ gãy hoàn toàn cuộc tấn công này.
• Tháng 2 năm 1136, quân Khmer tiến vào quấy phá Nghệ An. Triều đình nhà Lý quyết định không phòng ngự thụ động, đã phong Thái úy Đỗ Anh Vũ làm nguyên soái, thống lĩnh đại quân tiễu phạt, đánh thẳng vào sào huyệt của địch.
Lợi dụng việc quân Khmer vừa rút lui sau một đợt cướp phá biên giới, Đỗ Anh Vũ đã thúc quân truy kích ráo riết. Không dừng lại ở biên giới Đại Việt, ông thực hiện một chiến dịch táo bạo, tiến quân vượt biên giới, đánh sâu vào tận lãnh thổ của Khmer (vùng đất thuộc hạ lưu sông Mê Kông hoặc các căn cứ biên thùy của Khmer). Quân Đại Việt đập tan các cụm phòng thủ của đối phương trên đất khách.
Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép lại ngắn gọn nhưng đầy hiển hách: “Mùa xuân, tháng giêng, sai Phụ quốc Thái úy Đỗ Anh Vũ đi đánh Chân Lạp, phá tan quân giặc, bắt sống được người và súc vật không kể xiết, đem về dâng vua. Xét công trận, phong Anh Vũ làm Minh tự.”
Cuộc hành quân này mang tính chất một đòn đánh phủ đầu chiến lược, làm tiêu hao nặng nề sinh lực và phá hủy các cơ sở hậu cần chuẩn bị chiến tranh của Suryavarman II. Sau đòn đau năm 1136, biên giới phía nam Đại Việt được bình yên trong suốt hơn 10 năm.
• Năm 1150: Suryavarman II một lần nữa đích thân dẫn đại quân tổng tấn công Đại Việt lần thứ 5. Lần này vị Hoàng đế vĩ đại bị bệnh chết ngay tại trận địa, quân Khmer tan rã, từ đó không dám dòm ngó Đại Việt nữa.
Công cuộc nam chinh của Đại Việt kéo dài qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn dần hình thành nên dải đất Việt Nam hình chữ S như ngày nay.
Bài Đỗ Hòa
Bài Đỗ Hòa
